Gemeenten staan voor grote maatschappelijke opgaven die vragen om onderbouwde keuzes. Wonen, zorg, veiligheid, energie en bestaanszekerheid vereisen inzicht in feiten, trends en onderlinge verschillen tussen gemeenten. Het Kenniscentrum Data ondersteunt binnen dit kader gemeenten bij het versterken van hun informatiepositie. Dat doet het door data uit verschillende bronnen bij elkaar te brengen, toegankelijk te maken, te verbinden en inzetbaar te maken voor beleid en uitvoering.
Datagedreven werken vormt daarbij het centrale uitgangspunt. Datagedreven werken betekent dat besluiten en interventies worden gebaseerd op analyse van betrouwbare gegevens. Het gaat om geïnformeerd handelen, van operationeel niveau tot strategische besluitvorming. Data worden niet alleen geraadpleegd, maar ook systematisch ingezet om keuzes te onderbouwen, effecten te volgen en waar nodig bij te sturen.
Dit jaaroverzicht 2025 laat zien hoe het Kenniscentrum Data van de VNG datagedreven werken ondersteunt door data uit verschillende bronnen bij elkaar te brengen en te ontsluiten, hergebruik mogelijk te maken met instrumenten en toepassingen en gemeenten te verbinden in een kennisnetwerk. Het jaaroverzicht wordt afgesloten met een vooruitblik.
Datagedreven werken begint bij een stevig fundament: betrouwbare, actuele en vergelijkbare data. Waarstaatjegemeente.nl vormt het centrale toegangspunt tot die informatie. Het platform is meer dan een website; het is een samenhangend geheel van databronnen, monitors, dashboards, vergelijkingsmodellen en technische ontsluitingsmogelijkheden.
De gegevens op Waarstaatjegemeente.nl zijn afkomstig uit verschillende bronnen, zoals het CBS, uitvoeringsorganisaties en andere publieke databronnen. Deze data worden door het Kenniscentrum Data bijeengebracht, gecontroleerd, geharmoniseerd en geschikt gemaakt voor onderlinge vergelijking tussen gemeenten, regio’s en wijken.
Op Waarstaatjegemeente.nl vinden gemeenten informatie over de domeinen en thema’s: fysiek, sociaal en lokaal bestuur en veiligheid. Deze informatie wordt gepresenteerd in de vorm van monitors, dashboards en verdiepende analyses.
In 2025 is de structuur van Waarstaatjegemeente.nl in nauwe samenwerking met gemeenten vernieuwd. Met een aangescherpte themaboom sluit het platform beter aan bij de manier waarop gemeenten beleid organiseren. Data zijn daardoor niet alleen vindbaar op indicatorniveau, maar ook logisch gepositioneerd binnen inhoudelijke thema’s.
De inhoudelijke basis is eveneens versterkt. Belangrijke monitors, waaronder de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GSMD), de Monitor Huisvesting Aandachtsgroepen en de Monitor Dakloosheid zijn geactualiseerd en uitgebreid. Nieuwe SES-WOA-cijfers - onderdeel van de GMSD - maken verschuivingen in sociaaleconomische ontwikkeling tussen 2017 en 2023 inzichtelijk.
Ook het economiedashboard (onder fysiek domein) is heringericht in drie thematische dashboards – Ruimte voor werken en ondernemen, Human capital/ arbeidsmarkt van de toekomst en Breed MKB en innovatie – zodat economische data gerichter aansluiten bij concrete beleidsvragen en verschillende beleidsdomeinen binnen gemeenten.
Eind 2025 werd een nieuwe meting van het Nationaal Actieplan Dakloosheid gepubliceerd. Daarmee wordt inzichtelijk hoe gemeenten voortgang boeken richting de ambitie van het Nationaal Actieplan Dakloosheid om dakloosheid in 2030 op te lossen.
Naast het centrale platform beheert het Kenniscentrum Data gespecialiseerde datavoorzieningen. DEGO - de Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving - bundelt en visualiseert ruimtelijke data rond de energietransitie op een kaart. DOOK is een datatoepassing die gegevens rond veiligheid en onregelmatigheden die duiden op ondermijning, bundelt en op een kaart inzichtelijk maakt. Beide toepassingen zijn ook via Waarstaatjegemeente.nl bereikbaar.
Het beheer van DEGO richtte zich in 2025 vooral op de minder zichtbare, maar essentiële technische basis. Er is geïnvesteerd in het stabiel en toekomstbestendig inrichten van systemen, data en beheerprocessen. Deze werkzaamheden vormen de basis voor de actualisatie en publicatie van nieuwe kaartlagen in 2026, met onder andere nieuwe verbruiksdata en verbeterde BAG gegevens. DOOK is in 2025 opgeschaald van pilotfase naar bredere beschikbaarheid voor gemeenten.
Met deze stappen is in 2025 de basis voor datagedreven werken nog verder verstevigd.
Het beschikbaar hebben van data is niet voldoende. Datagedreven werken vraagt om de mogelijkheid om data te combineren, te vergelijken en te hergebruiken. Het Kenniscentrum Data ontwikkelt en beheert daarom instrumenten waarmee data niet alleen zichtbaar worden, maar ook hanteerbaar in de praktijk.
Een belangrijke ontwikkeling daarin is de lancering van AMIGO, de Algoritmische Matchmaker voor Ideale Gemeentelijke Oriëntatie. AMIGO ondersteunt gemeenten bij het samenstellen van relevante vergelijkingsgroepen, die per thema kunnen verschillen, op basis van integrale gemeentelijke profielen. Door kenmerken in samenhang te analyseren ontstaat een genuanceerd beeld van welke gemeenten werkelijk vergelijkbaar zijn. In de loop van 2025 is AMIGO uitgebreid met nieuwe oriëntaties, zoals politieke kleur en regionale verwantschap. Vergelijkingsgroepen zijn bovendien direct gekoppeld aan datasets binnen Waarstaatjegemeente.nl, zodat analyses kunnen worden verdiept met onderliggende indicatoren. Met behulp van AMIGO vinden gebruikers snel een interessante gemeentelijke benchmark, van gemeenten die een vergelijkbaar profiel hebben.
Ook het eenvoudig ophalen en technisch hergebruik van data via de Waarstaatjegemeente-API (WSJG-API) vormt een belangrijk onderdeel van de dienstverlening. De WSJG-API maakt het mogelijk om data rechtstreeks te integreren in gemeentelijke dashboards, planning- en controleinstrumenten en interne rapportages. Eind 2025 beschikten 100 gemeentelijke organisaties over een WSJG-API-key.
Zo is het nog eenvoudiger geworden om de data naar binnen te halen voor verdere toepassing binnen gemeenten.
Datagedreven werken vraagt niet alleen om systemen en betrouwbare data, maar ook om kennis, vaardigheden en structurele uitwisseling daarvan. Het Kennisnetwerk Data en Samenleving vervult daarin een verbindende rol. Via het Kennisnetwerk Data en Samenleving werken inmiddels meer dan 4.500 professionals van gemeenten en andere overheden samen aan data(her)gebruik en datagedreven werken bij maatschappelijke opgaven. Het platform op Pleio fungeert daarbij als centraal punt voor kennisdeling, ontmoeting en samenwerking.
Binnen het netwerk worden praktijkervaringen gedeeld, inhoudelijke vraagstukken besproken en oplossingen gezamenlijk ontwikkeld. Thematische groepen, onder meer rond AI & algoritmen en Datagedreven Werken, dragen bij aan verdere professionalisering van het vakgebied. De community groeit niet alleen in omvang, maar ook in inhoudelijke diepgang: deelnemers benutten het netwerk actief om instrumenten te delen, voorbeelden te toetsen en elkaar te ondersteunen bij concrete toepassingen.
In 2025 vonden diverse activiteiten plaats gericht op kennisuitwisseling en praktische toepassing van datagedreven werken bij maatschappelijke opgaven. Online en fysieke bijeenkomsten brachten professionals samen rond actuele thema’s zoals gegevensdeling, standaardisatie en het versterken van datavaardigheden binnen organisaties. Daarmee ontwikkelde het Kennisnetwerk zich verder tot een actieve leeromgeving die bijdraagt aan een meer samenhangende en toekomstbestendige data-praktijk binnen het lokaal bestuur.
Het Kennisnetwerk Data en Samenleving startte in 2025 samenwerking met het programma IBDS, waarbij naast gezamenlijke programmering ook deelnemers uit de community worden ingezet voor pilots en het valideren van producten en stukken. In 2026 wordt de samenwerking geïntensiveerd.
Het aantal bezoekers aan Waarstaatjegemeente.nl lag in 2025 rond de 100.000. Daarmee bleef het bereik van het platform op een vergelijkbaar niveau als het jaar ervoor.
Waarstaatjegemeente.nl wordt landelijk benut: bezoekers weten het platform vanuit alle provincies te vinden. De geografische spreiding laat een brede en evenwichtige dekking zien, wat onderstreept dat het platform in de volle breedte van het gemeentelijk veld wordt gebruikt voor beleid, analyse en verantwoording.
Het gebruik van de inhoud nam verder toe. Het aantal paginaweergaven steeg met 18% en het aantal sessies met 5%. Dat wijst erop dat bezoekers niet alleen het platform raadplegen, maar ook verdiepend gebruikmaken van dashboards, monitors en onderliggende databestanden.
Het Kennisnetwerk Data en Samenleving bleef groeien en vormt met Pleio een centraal platform voor kennisuitwisseling rond data(her)gebruik en datagedreven werken. Het aantal leden steeg met 1.304 tot 4.395. Het aantal bezoeken was 46.880.
Het Kennisnetwerk organiseerde zes meetups: vier online en twee fysiek. De online bijeenkomsten trokken gemiddeld 389 deelnemers en werden beoordeeld met een 8,1. De fysieke bijeenkomsten hadden gemiddeld 110 bezoekers en ontvingen een 8,0.